Ireo aretina lehibe afindran’ny moka eto Madagasikara sy ny fomba fisorohana azy
Marihana isan-taona ny faha 20 Aogositra ny Andro Iraisam-pirenena ho an’ny Moka. Na dia bibikely kely aza ny moka, dia mety hiteraka loza lehibe ho an’ny fahasalamam-bahoaka. Eto Madagasikara, noho ny toetr’andro sy ny tontolo iainana mety amin’ny fivelaran’ny izy ireny, dia misy aretina maro azo avy amin’ny kaikitry ny moka. Anisan’ny tena mampanahy ny tazomoka (paludisme), saingy misy koa ny dengue, ny chikungunya ary ny karazana « filariose » sasany. Amin’izao Andro Iraisam-pirenena ho an’ny Moka izao dia zava-dehibe ny mampahatsiahy fa misy fepetra tsotra azon’ny tsirairay sy ny fiarahamonina raisina mba hampihenana ny loza aterak’ireo aretina ireo.
Tazomoka: aretina mbola mampanahy eto Madagasikara
Ny tazomoka, antsoina koa hoe malaria na « paludisme », dia aretina vokatry ny katsentsitra ampitain’ny moka karazana « anophèles ». Eto Madagasikara dia mbola olana lehibe eo amin’ny fahasalamam-bahoaka izy io.
Mety hiseho amin’ny endrika tazo, mangovitra, aretin’andoha, havizanana be ary soritr’aretina hafa ny tazomoka. Raha tsy voatsabo ara-potoana dia mety hiteraka fahasarotana lehibe, indrindra amin’ny ankizy.
Anisan’ny fomba mahomby indrindra amin’ny fisorohana ny fampiasana lay misy fanafody famonoana moka, indrindra rehefa matory amin’ny alina. Zava-dehibe ihany koa ny fisorohana ny kaikitry ny moka sy ny fanatonana tobim-pahasalamana haingana raha misy tazo.
Dengue: aretina afindran’ny moka « Aedes »
Ny dengue dia aretina vokatry ny viriosy ary afindran’ny moka, indrindra ny « Aedes aegypti » sy « Aedes albopictus ». Mazàna manaikitra mandritra ny andro ireo moka ireo.
Mety hahatonga tazo mahery, aretin’andoha, fanaintainan’ny hozatra sy ny tonon-taolana, ary indraindray fivontosana na fiovana eo amin’ny hoditra ny dengue. Amin’ny tranga sasany dia mety hivoatra ho dengue mafy izay mila fitsaboana haingana izany.
Isan’ny fomba lehibe indrindra hisorohana azy ny fanafoanana ireo toerana misy rano mihandrona, toy ny kodiarana tonta, tavoahangy, kapoaka, siny, vilany na fitoeran-javatra hafa mitahiry rano. Tokony hosaronana tsara ihany koa ny fitoeran-drano ary diovina tsy tapaka.
Chikungunya: aretina mety hiteraka fanaintainan’ny tonon-taolana
Ny chikungunya dia otrik’aretina ateraky ny viriosy afindran’ny moka « Aedes aegypti » sy « Aedes albopictus ». Ireo moka ireo koa dia mazàna manaikitra mandritra ny andro.
Ny soritr’aretina lehibe dia ny tazo tampoka sy fanaintainana mafy amin’ny tonon-taolana. Mety hisy ihany koa ny fanaintainan’ny hozatra, aretin’andoha, havizanana ary fery na fiovana eo amin’ny hoditra.
Tsy misy fanafody manokana mamono mivantana ny viriosy mahatonga ny chikungunya. Noho izany, tena ilaina ny fisorohana ny kaikitry ny moka sy ny fanesorana ireo toerana mety hiterahan’ny moka.
Ny olona voan’ny chikungunya dia tokony hiezaka tsy ho voakaikitry ny moka, indrindra mandritra ny herinandro voalohan’ny aretina, mba tsy hamindrana ilay viriosy amin’ny moka hafa.
« Filariose »: aretina mety haharitra ela
Misy ihany koa karazana moka afaka mamindra ny « filariose », izay aretina vokatry ny katsentsitra. Raha lasa mitaiza na hoe « chronique » ilay aretina dia mety hiteraka fivontosana lehibe amin’ny rantsambatana sy fahasembanana maharitra.
Ny fisorohana ny « filariose » dia mifototra amin’ny ady amin’ny moka, ny fanadiovana ny tontolo iainana ary ireo fandaharan’asa ara-pahasalamana ataon’ny tompon’andraikitra any amin’ireo faritra voakasika.
Ahoana no fomba hiarovan-tena amin’ny moka?
Manomboka ao an-tokantrano sy eo amin’ny manodidina ny ady amin’ny aretina afindran’ny moka. Ireto misy fepetra tsotra azo raisina:
-Matory ao anaty lay, indrindra ny lay misy fanafody famonoana moka ;
-Manao akanjo manarona tsara ny vatana, indrindra amin’ny toerana sy fotoana ahitana moka betsaka ;
-Mampiasa fanafody fandroahana moka (répulsif) amin’ireo faritra tsy rakotry ny akanjo, ary manaraka tsara ny toromarika momba ny fampiasana azy ;
-Mametraka lay na harato amin’ny varavarankely sy varavarana mba hisorohana ny fidiran’ny moka ao an-trano ;
-Manafoana ny rano mihandrona manodidina ny trano: ariana na foanana ireo fitoeran-javatra tsy ilaina, ary diovina tsy tapaka ireo fitoeran-drano ;
-Saromana tsara ny fitoeran-drano mba tsy hahafahan’ny moka manatody ao anatiny ;
-Tantanana tsara ny fako, indrindra ireo zavatra mety hitahiry rano rehefa avy ny orana ;
-Manatona mpiasan’ny fahasalamana haingana raha misy tazo, indrindra raha mipetraka na avy any amin’ny faritra ahitana tazomoka.
Ady iombonan’ny rehetra
Tsy andraikitry ny olona tsirairay ihany ny ady amin’ny moka. Mila fiaraha-mientan’ny fianakaviana, ny fokonolona, ny kaominina ary ny mpiasan’ny fahasalamana izany.
Ny fanadiovana ny manodidina, ny fanesorana ny fako, ny fanatsarana ny fahadiovana sy ny fitantanana ny rano, ary ny fandraisana anjara amin’ireo hetsika iadiana amin’ny moka dia manampy amin’ny fampihenana ireo toerana fiterahan’ny moka.
